Gelir Vergisi Nedir?
Gelir vergisi, gerçek kişilerin bir takvim yılı içinde elde ettikleri gelirler üzerinden alınan dolaysız bir vergidir. Türkiye'de Gelir Vergisi Kanunu (GVK) ile düzenlenir; ücret, serbest meslek, ticari kazanç, kira geliri, faiz ve benzeri tüm gelir türleri (kanunda sayılan istisnalar hariç) gelir vergisine tabidir. Devlet, bu vergi geliriyle kamu hizmetlerini finanse eder; vatandaşlar ise gelirlerine göre kademeli oranlarla vergi öder.
Gelir vergisi hesaplama, brüt gelirden yasal indirimler (örneğin SGK primi) düşüldükten sonra kalan vergi matrahı üzerinden yapılır. Matrah, vergi dilimlerine göre kademeli olarak vergilendirilir; bu nedenle tüm geliriniz tek bir orana tabi tutulmaz. Maaş hesap makinesi ile brüt-net maaş ve vergi kesintilerini birlikte görebilirsiniz.
Türkiye Gelir Vergisi Sistemi: Kapsamlı Rehber
Türkiye'de gelir vergisi, Gelir Vergisi Kanunu (GVK) kapsamında düzenlenen ve gerçek kişilerin bir takvim yılı içinde elde ettikleri kazanç ve iratlar üzerinden alınan bir vergirdir. Gelir vergisi hesaplama işlemi, artan oranlı (kademeli) tarife sistemi ile yapılmaktadır.
Artan Oranlı (Kademeli) Vergi Sistemi
Türkiye'de uygulanan artan oranlı vergi sistemi, gelir arttıkça vergi oranının da artması prensibiyle çalışır. Ancak bu, tüm gelirinize tek bir yüksek oran uygulanacağı anlamına gelmez. Her gelir dilimi için ayrı bir oran uygulanır ve toplam vergi bu dilimlerin toplamından oluşur.
Bu sistem, düşük gelirli kişilerin düşük oranda vergi ödemesini sağlarken, yüksek gelirli kişilerin de sadece yüksek gelir kısımları için yüksek oran ödemesini sağlar. Bu sayede daha adil bir vergilendirme yapılmış olur.
Kümülatif Vergi Matrahı Nedir?
Kümülatif vergi matrahı, yılın başından itibaren toplam vergilendirilecek gelirinizdir. Her ay maaşınız bu matraha eklenir. Yıl başında düşük vergi diliminde olabilirsiniz, ancak yıl ilerledikçe toplam matrahınız artar ve üst vergi dilimlerine geçebilirsiniz.
Bu nedenle, aynı brüt maaşı alan bir çalışanın yılın ilk aylarında net maaşı daha yüksek olabilir, yılın son aylarında ise kümülatif matrah arttığı için vergi kesintisi artabilir ve net maaş düşebilir.
Gelir Vergisine Tabi Gelir Türleri
- 1.Ücret Gelirleri: Maaş, ikramiye, prim ve benzeri ödemeler. İşveren tarafından stopaj yoluyla kesilir.
- 2.Serbest Meslek Kazançları: Avukat, doktor, mühendis gibi bağımsız çalışanların kazançları.
- 3.Ticari Kazançlar: Her türlü ticari ve sınai faaliyetlerden elde edilen kazançlar.
- 4.Gayrimenkul Sermaye İratları: Kira gelirleri ve gayrimenkul satış kazançları.
- 5.Menkul Sermaye İratları: Faiz, temettü, repo ve benzeri finansal gelirler.
Vergi Muafiyet ve İstisnaları
Türkiye'de bazı gelirler vergi muafiyeti veya istisnasından yararlanır:
- Asgari ücret muafiyeti: 2026 yılında asgari ücret gelir vergisinden muaftır
- Kira geliri istisnası: Belirli tutara kadar kira geliri vergiden istisna
- Konut satışı istisnası: 5 yıldan fazla elde tutulan konutların satışı vergiden istisna
- Bireysel Emeklilik (BES) katkıları: Belirli limitlere kadar vergi avantajı
Vergi Beyannamesi ve Stopaj
Ücretliler için genellikle gelir vergisi stopaj yoluyla tahsil edilir. Bu, işverenin maaştan vergiyi kesip vergi dairesine yatırması demektir. Ancak bazı durumlarda yıllık beyanname verilmesi gerekir:
- Birden fazla işverenden ücret alanlar (belirli koşullarda)
- Serbest meslek erbabı ve tüccarlar
- Kira geliri elde edenler (istisna tutarını aşanlar)
- Yurtdışı geliri olanlar
2026 Güncel Vergi Dilimleri ve Uygulama
2026 yılı gelir vergisi dilimleri, bütçe kanunu ile belirlenir. İlk dilim 0–190.000 TL için %15, son dilim 5.300.000 TL üzeri için %40 oranı uygulanır. Asgari ücretliler gelir vergisi ve damga vergisinden muaftır; yalnızca asgari ücreti aşan kısım vergilendirilir. Dilimler yıllık kümülatif matrah üzerinden hesaplandığı için, aylık maaşınız sabit olsa bile yıl içinde net maaşınız değişebilir. Güncel oranları bu sayfadaki hesap makinesi ve tabloda kontrol edebilirsiniz.
İpuçları ve Öneriler
- Yıllık verginizi tahmin edin: Bu vergi hesap makinesi ile yıllık brüt veya matrah girerek toplam vergi ve efektif oranı görebilirsiniz. Böylece bütçe ve vergi iadesi planlaması yapabilirsiniz.
- Brüt–net maaş ilişkisi: Maaşınızdan kesilen vergiyi anlamak için maaş hesap makinesi kullanın. SGK, gelir vergisi ve damga vergisi tek ekranda görünür.
- BES ve vergi avantajı: Bireysel emeklilik katkılarınız belirli limitlere kadar vergi indirimi sağlayabilir. BES devlet katkısı hesap makinesi ile birikim ve devlet katkısını hesaplayabilirsiniz.
- Kira ve diğer gelirler: Kira geliri, serbest meslek veya yan gelirleriniz varsa yıllık beyanname ve ödeme tarihlerini takip edin. Vergi takvimi rehberi önemli tarihleri listeler.
- Eğitim ve sağlık giderleri: Belirli eğitim ve sağlık harcamaları vergi indirimi konusunda hak sağlayabilir. Detay için mali müşavir veya vergi dairesi kaynaklarını inceleyin.
- Konut ve yatırım: Konut kredisi faizleri ve yatırım getirileri vergi açısından farklı işleme tabidir. Konut kredisi hesap makinesi ve yatırım hesap makinesi ile planlama yapabilirsiniz.
Önemli Not: Bu hesap makinesi ve içerik bilgilendirme amaçlıdır. Vergi planlaması ve beyanname işlemleri için mutlaka yetkili mali müşavir veya serbest muhasebeci ile görüşün. Vergi mevzuatı sık değişebilmektedir.