Enflasyon ve Alım Gücü Nedir?
Enflasyon, fiyatların genel düzeyinin sürekli artmasıdır. Türkiye'de TÜİK tarafından aylık ve yıllık açıklanan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), enflasyonun resmi ölçüsü olarak kabul edilir. Enflasyon yükseldikçe aynı nominal tutarla (örneğin 1.000 TL) daha az mal ve hizmet alırsınız; buna alım gücü kaybı denir.
Bu hesap makinesi, belirli bir yıldaki TL tutarının başka bir yıldaki alım gücü eşdeğerini hesaplar. Örneğin 2020'de 100.000 TL birikiminiz vardı; 2026'da aynı alım gücüne sahip olmak için nominal olarak ne kadar paranız olması gerekir? TÜİK yıllık TÜFE oranları bileşik uygulanarak bu soruya yanıt verilir.
Enflasyon Hesaplama Formülü
İki yıl arasında bileşik enflasyon faktörü şu şekilde hesaplanır: her yıl için (1 + o yılın TÜFE oranı) çarpılır. Örneğin 2020'den 2022'ye kadar faktör = (1 + r_2020)(1 + r_2021). Bitiş yılındaki eşdeğer tutar = Başlangıç tutarı × bu faktör.
Örnek Senaryolar
Senaryo 1 – Maaş: 2020'de aylık 15.000 TL maaş alıyordunuz. 2026 fiyatlarıyla aynı alım gücüne sahip olmak için maaşınızın nominal olarak yaklaşık kaç TL olması gerekir? Hesaplama aracında 15.000 TL, 2020 ve 2026 girerek sonucu görebilirsiniz.
Senaryo 2 – Birikim: 2018'de 50.000 TL birikiminiz vardı. Bu paranın 2026'daki alım gücü eşdeğeri nedir? Başlangıç 2018, bitiş 2026, tutar 50.000 ile hesaplayabilirsiniz.
Senaryo 3 – Kira: 2022'de aylık 10.000 TL kira ödüyordunuz. 2026'da aynı reel kira için nominal kira yaklaşık ne olur? 10.000, 2022, 2026 girerek tahmini görebilirsiniz.
Neden Alım Gücü Önemli?
Maaş artışları, birikim hedefleri ve yatırım getirileri değerlendirilirken nominal (görünen) tutarlar yanıltıcı olabilir. Örneğin maaşınız iki katına çıkmış olsa bile, aynı dönemde fiyatlar üç katına çıktıysa reel olarak daha kötü durumdasınızdır. Alım gücü hesabı, paranızın gerçek değerini anlamanızı sağlar. Kira, maaş, birikim veya yatırım kararlarında enflasyonu dikkate almak, uzun vadeli finansal sağlık için kritiktir.
Reel Getiri Nedir?
Banka faizi veya yatırım getirisi yüksek görünse bile, enflasyonu düşündüğünüzde reel (gerçek) getiri daha düşük olabilir. Reel getiri = nominal getiri − enflasyon oranı (kabaca). Örneğin mevduat faizi %40, enflasyon %50 ise reel getiri negatiftir; paranız değer kaybediyor demektir. Bileşik faiz hesap makinesi ile nominal getiriyi hesaplayıp, bu sayfadaki enflasyon verileriyle reel getiriyi kıyaslayabilirsiniz.
İpuçları ve Öneriler
- Maaş zamlarınızı enflasyon oranıyla kıyaslayın; reel artış için TÜFE'nin üzerinde zam hedefleyin. Maaş hesap makinesi ile net maaşınızı görün.
- Birikim hedeflerinizi nominal değil alım gücü cinsinden düşünün. Birikim hesap makinesi ile aylık tasarruf planı yapın.
- Yatırım getirisinde reel getiriyi hesaplayın: nominal getiri − enflasyon. Bileşik faiz ve yatırım hesap makinesi kullanın.
- BES ve emeklilik birikiminde uzun vadede enflasyonu yenen getiri önemlidir. BES devlet katkısı hesap makinesi ile senaryonuzu kurun.
İlgili Araçlar ve Rehberler
- Maaş Hesap Makinesi – Brüt net maaş ve SGK kesintileri
- Birikim Hesap Makinesi – Düzenli tasarruf ve getiri
- Bileşik Faiz Hesap Makinesi – Yatırım getirisi
- Finansal Terimler Sözlüğü – TÜFE, enflasyon, reel getiri
- Brütten Nete Maaş Hesaplama – Maaş ve vergi rehberi